O. Roland Prejs OFMCap
ZARYS HISTORII ZAKONU BRACI MNIEJSZYCH
(Od powstania zakonu do podziału na konwentualnych i obserwantów)

I. ZARYS HISTORIOGRAFII FRANCISZKAŃSKIEJ.
1. Najstarsze źródła franciszkańskie.
Święty Franciszek, pragnąc, aby jego bracia byli rzeczywiście mniejszymi, zakazał w Regule zdobywania wykształcenia przez braci, którzy go nie mają /Rozdz. 10/, a w Testamencie zabronił starań u Stolicy Apostolskiej o bulle nadające przywileje. W praktyce oznaczałoby to zakaz powstawania i gromadzenia jakichkolwiek dokumentów i źródeł o znaczeniu historycznym, którymi szczególnie w epoce średniowiecza były właśnie bulle papieskie oraz pisma autorstwa samych zakonników. Stało się jednak inaczej.

II. EPOKA ŚW. FRANCISZKA
1. Tło polityczno - społeczne
Życie św. Franciszka przypada na czasy, które w historiografii określa się umownie terminem "złoty okres średniowiecza". Faktycznie jest to czas najpełniejszego rozwoju kultury, obyczajowości, nauki (zwłaszcza filozofii i teologii) oraz stosunków politycznych, wreszcie religijności ? w formach ukształtowanych w sredniowieczu.

2. Sytuacja religijna i kulturalno-oświatowa
Średniowiecze było epoka religijną, choć była to religijność na wskroś różna od naszej, lubująca się w procesjach, pielgrzymkach, licznych nabożeństwach, odbywanych jednak bez tej wystawności i przepychu, z jakimi spotykamy się w okresie baroku. W średniowieczu szczególnie wierzono w pośrednictwo świętych, w moc sakramentaliów, w rolę modlitwy wstawienniczej, zanoszonej za ofiarodawcę przez zakonników /zakonnice/, w potrzebę zewnętrznych umartwień cielesnych.

3. Średniowieczne ruchy ewangelicznego ubóstwa
Średniowieczne zafascynowanie Ewangelią, obok niewątpliwego sukcesu, jakim było ożywienie życia religijnego, niosło też ze sobą niebezpieczeństwo zejścia na granicę. Z jednej bowiem strony Ewangelia ukazywała cały swój radykalizm, co nieuchronnie musiało prowadzić do konfrontacji ze stylem życia duchownych, przynajmniej niektórych. Z drugiej strony dostatki w formacji duchowieństwa sprawiały, że nie było nauczycieli, gotowych wyjaśnić, jak wymagania Ewangelii stosować w życiu, lub przynajmniej nauczyciele tacy nie byli łatwo osiągalni.